РУШДИ СОҲИБКОРӢ ВА ТЕХНОЛОГИЯҲОИ ИТТИЛООТӢ - ЗАМИНАИ РУШДИ УСТУВОРИ ТОҶИКИСТОН ДАР ДАВРОНИ ИСТИҚЛОЛ

Истиқлолияти давлатӣ барои ҳар як миллат бузургтарин дастоварди таърихӣ ва заминаи асосии рушди сиёсӣ, иқтисодӣ, иҷтимоӣ ва фарҳангӣ ба ҳисоб меравад. Барои мардуми Тоҷикистон низ соҳиб шудан ба Истиқлолияти давлатӣ дар соли 1991 оғози марҳилаи нави давлатдорӣ, худшиносии миллӣ ва рушди мустақилонаи кишвар гардид. Дар тӯли 35 соли Истиқлол Тоҷикистон дар самти таҳкими давлатдорӣ, рушди иқтисоди миллӣ, беҳтар намудани сатҳи зиндагии аҳолӣ ва фароҳам овардани шароити мусоид барои фаъолияти соҳибкорӣ қадамҳои устувор гузошт.

Дар шароити муосир рушди иқтисоди миллӣ бе рушди соҳибкорӣ ва истифодаи васеи технологияҳои иттилоотӣ тасаввурнопазир аст. Соҳибкорӣ яке аз омилҳои муҳими ташаккули иқтисоди рақобатпазир буда, технологияҳои иттилоотӣ бошанд, имкониятҳои навро барои фаъолияти соҳибкорон, рушди истеҳсолот, хизматрасонӣ, савдо ва идоракунии самараноки захираҳо фароҳам меоранд.

Дар даврони истиқлолият соҳибкорӣ ба яке аз самтҳои муҳими сиёсати иқтисодии кишвар табдил ёфт. Фароҳам овардани фазои мусоид барои фаъолияти соҳибкорӣ, дастгирии соҳибкорони хурду миёна, рушди истеҳсолоти ватанӣ ва ҷалби сармоягузорӣ аз ҷумлаи масъалаҳои муҳими рушди иқтисоди Тоҷикистон мебошанд.

Соҳибкории хурду миёна на танҳо дар ташкили корхонаҳо ва пешниҳоди молу хизматрасониҳои нав, балки дар таъсиси ҷойҳои нави корӣ ва баланд бардоштани фаъолияти иқтисодии аҳолӣ нақши муҳим дорад. Махсусан, ҷалби ҷавонон ва занон ба фаъолияти соҳибкорӣ метавонад барои рушди иқтисодии ҷомеа имкониятҳои бештар фароҳам оварад.

Имрӯз соҳибкор бояд на танҳо дорои сармоя ва таҷрибаи идоракунӣ бошад, балки аз технологияҳои муосир низ самаранок истифода бурда тавонад. Тағйирёбии босуръати бозор, афзоиши рақобат ва талаботи рӯзафзуни истеъмолкунандагон соҳибкоронро водор месозад, ки усулҳои нави корро ҷорӣ намоянд.

Яке аз дастовардҳои муҳими асри XXI рушди босуръати технологияҳои иттилоотӣ мебошад. Интернет, технологияи нав, тиҷорати электронӣ, низомҳои пардохти рақамӣ, зеҳни сунъӣ ва дигар техникаи муосир тарзи фаъолияти корхонаҳо ва муносибатҳои иқтисодиро ба таври куллӣ тағйир медиҳанд.

Барои Тоҷикистон рушди технологияҳои иттилоотӣ имконияти хуби ворид шудан ба иқтисоди рақамӣ ва васеъ намудани имкониятҳои соҳибкориро фароҳам месозад. Бо истифода аз интернет соҳибкор метавонад маҳсулоти худро на танҳо дар бозори дохилӣ, балки дар бозорҳои хориҷӣ низ муаррифӣ намояд. Шабакаҳои иҷтимоӣ ва платформаҳои рақамӣ имконият медиҳанд, ки маҳсулот ва хизматрасониҳо бо хароҷоти нисбатан кам ба доираи васеи муштариён пешниҳод карда шаванд.

Технологияҳои иттилоотӣ ҳамчунин барои баланд бардоштани самаранокии фаъолияти корхонаҳо аҳамияти калон доранд. Истифодаи барномаҳои баҳисобгирӣ, низомҳои идоракунии захираҳо, таҳлили маълумот ва воситаҳои автоматизатсия метавонад вақти корӣ ва хароҷотро коҳиш дода, сифати хизматрасониро беҳтар намояд.

Ҷавонон дар рушди соҳибкорӣ ва технологияҳои иттилоотӣ нақши махсус доранд. Имрӯз қисми зиёди ташаббусҳои инноватсионӣ маҳз аз ҷониби ҷавонони дорои донишу малакаҳои рақамӣ пешниҳод мегарданд. Аз ин рӯ, рушди саводнокии рақамӣ, омӯзиши барномасозӣ, соҳибкорӣ, маркетинги рақамӣ ва дигар ихтисосҳои муосир метавонад барои омода намудани мутахассисони рақобатпазир заминаи мусоид фароҳам оварад.

Муҳим аст, ки ҷавонон технологияро натанҳо ҳамчун воситаи истифодаи шабакаҳои иҷтимоӣ ва фароғат, балки ҳамчун воситаи эҷод, истеҳсол, навоварӣ ва рушди тиҷорат истифода баранд. Як идеяи одии рақамӣ метавонад ба маҳсулот ё хизматрасонии рақобатпазир табдил ёбад ва барои чандин нафар ҷойи кор муҳайё созад.

Дар ин замина, рушди стартапҳо, марказҳои инноватсионӣ, курсҳои омӯзишӣ ва муҳити мусоиди соҳибкории рақамӣ аҳамияти хос пайдо мекунад. Омезиши дониши касбӣ, малакаҳои технологӣ ва тафаккури соҳибкорӣ метавонад ба ташаккули насли нави соҳибкорони муваффақ мусоидат намояд.

Соҳибкории рақамӣ яке аз самтҳои босуръат рушдёбандаи иқтисоди муосир ба ҳисоб меравад. Фурӯши онлайн, хизматрасониҳои рақамӣ, таҳияи нармафзор, маркетинги рақамӣ, таҳияи муҳтавои электронӣ ва дигар намудҳои фаъолияти иқтисодӣ барои соҳибкорон имкониятҳои нав эҷод мекунанд.

Бартарии соҳибкории рақамӣ дар он аст, ки барои оғоз намудани баъзе намудҳои фаъолияти он сармояи хеле калон зарур нест. Ҷавоне, ки дорои дониш ва малакаи муайяни технологӣ мебошад, метавонад бо истифода аз компютер ё телефони муосир хизматрасонии худро ба бозори дохилӣ ва хориҷӣ пешниҳод намояд.

Ҳамзамон, рушди иқтисоди рақамӣ талаб мекунад, ки масъалаҳои амнияти иттилоотӣ, ҳифзи маълумоти шахсӣ, баланд бардоштани саводнокии рақамӣ ва фарҳанги истифодаи технологияҳои иттилоотӣ низ ба таври ҷиддӣ ба назар гирифта шаванд.

Дар баробари ин, рушди иқтисоди рақамӣ бояд ба талаботи воқеии ҷомеа ва имкониятҳои иқтисодии кишвар мутобиқ карда шавад. Барои ноил шудан ба ин ҳадаф на танҳо васеъ намудани дастрасӣ ба интернет ва инфрасохтори рақамӣ, балки баланд бардоштани сифати таҳсилот, омода намудани кадрҳои соҳибтахассус ва ташаккули муҳити мусоиди инноватсионӣ низ зарур мебошад. Танҳо дар сурати ҳамоҳангии дониш, технология, сармоя ва ташаббуси соҳибкорӣ метавон аз имкониятҳои иқтисоди рақамӣ ба таври самаранок истифода бурд.

35 соли Истиқлолияти давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон барои рушди кишвар марҳилаи муҳими таърихӣ мебошад. Дар ин давра барои ташаккули иқтисоди миллӣ ва фароҳам овардани заминаҳои рушди соҳаҳои гуногун корҳои назаррас анҷом дода шуданд. Имрӯз вазифаи муҳим аз он иборат аст, ки дастовардҳои истиқлолият бо истифода аз имкониятҳои технологияҳои муосир боз ҳам таҳким бахшида шаванд.

Рушди соҳибкорӣ ва технологияҳои иттилоотӣ бояд ба афзоиши истеҳсолоти ватанӣ, таъсиси ҷойҳои нави корӣ, баланд бардоштани рақобатпазирии иқтисоди миллӣ ва беҳтар намудани сатҳи зиндагии мардум мусоидат намояд.

Дар ин раванд ҳамкории давлат, бахши хусусӣ, муассисаҳои таълимӣ ва ҷомеа аҳамияти калон дорад. Омода намудани мутахассисони баландихтисос, дастгирии ташаббусҳои соҳибкорӣ, рушди инфрасохтори рақамӣ ва фароҳам овардани шароити мусоид барои навоварӣ метавонад Тоҷикистонро ба сӯи иқтисоди муосир ва рақамӣ боз ҳам бештар раҳнамоӣ намояд.

Дар воқеъ, ояндаи иқтисодии кишвар аз қобилияти мо барои пайвастани захираҳои инсонӣ, соҳибкорӣ, илм ва технология вобастагии бештар пайдо мекунад. Агар ҷавонон соҳиби дониш, малакаи рақамӣ ва тафаккури созанда гарданд, соҳибкорон ба навоварӣ рӯ оваранд ва муассисаҳои таълимӣ барои бозори меҳнати муосир мутахассис омода созанд, Тоҷикистон метавонад мавқеи худро дар иқтисоди рақамии минтақа боз ҳам устувортар намояд.

Дар умум Истиқлол барои Тоҷикистон дар баробари дастоварди таърихӣ, масъулияти бузург ҷиҳати бунёди ояндаи шоиста мебошад. Дар шароити ҷаҳонишавӣ ва рушди босуръати технологияҳо қудрати иқтисодии давлат торафт бештар ба дониш, ташаббус, соҳибкорӣ ва қобилияти истифодаи самараноки технологияҳои иттилоотӣ вобаста мегардад. Аз ин рӯ, рушди соҳибкорӣ ва иқтисоди рақамӣ бояд ҳамчун яке аз самтҳои муҳими таҳкими пояҳои иқтисодии кишвар ва фароҳам овардани имкониятҳои нав барои насли ҷавон баррасӣ шавад.

Имрӯз ҳар як ҷавони соҳибмаърифат, соҳибкор ва мутахассиси соҳаи технология метавонад дар пешрафти кишвар саҳми арзанда гузорад. Идеяи нав, маҳсулоти рақобатпазир, барномаи муосир, хизматрасонии босифат ё як ташаббуси хурди соҳибкорӣ метавонад қадаме ба сӯи иқтисоди пурқувват ва ҷомеаи пешрафта бошад. Аз ин рӯ, зарур аст, ки фарҳанги соҳибкорӣ, тафаккури инноватсионӣ ва саводнокии рақамӣ дар ҷомеа пайваста рушд ёбанд.

Тоҷикистони соҳибистиқлол барои расидан ба ҳадафҳои стратегии худ ба насли дорои дониш, соҳибкорони навовар, мутахассисони рақобатпазир ва ҷомеаи технологӣ ниёз дорад. Дар ин масир соҳибкорӣ неруи пешбарандаи иқтисод, илм ва технология воситаи навоварӣ ва технологияҳои иттилоотӣ василаи пайвастани имкониятҳои миллӣ ба иқтисоди ҷаҳонӣ мебошанд.

Пас, вазифаи ҳар яки мост, ки имкониятҳои истиқлолро ба неруи созанда табдил диҳем, донишро ба навоварӣ, навовариро ба истеҳсол ва истеҳсолро ба рушди иқтисодӣ пайванд созем. Танҳо бо чунин муносибат метавон иқтисоди рақобатпазир, ҷомеаи муосир ва фардои устувори Тоҷикистонро бунёд кард.

Сайвализода Зокир Сайвалӣ, унвонҷӯи Донишгоҳи давлатии Кӯлоб ба номи Абуабдуллоҳи Рӯдакӣ