РАҚАМИКУНОНӢ - ҚАДАМИ МУҲИМ ДАР РОҲИ РУШДИ ҶОМЕАИ МУОСИР

Дар шароити ҷаҳони муосир, ки бо рушди босуръати технология ва густариши равандҳои ҷаҳонишавӣ тавсиф мешавад, масъалаи истифодаи самараноки имкониятҳои рақамӣ ба яке аз омилҳои калидии пешрафти давлатҳо табдил ёфтааст. Рақамикунонӣ на танҳо як тамоюли нав, балки зарурати воқеӣ барои таъмини рушди устувори иқтисодӣ, иҷтимоӣ ва фарҳангии ҷомеа мебошад. Махсусан барои кишварҳои рӯ ба рушд, аз ҷумла Ҷумҳурии Тоҷикистон, ҷорӣ намудани технологияҳои рақамӣ метавонад заминаи боэътимод барои баланд бардоштани сатҳи зиндагии аҳолӣ, тақвияти рақобатпазирии миллӣ ва ворид шудан ба фазои иқтисоди ҷаҳонӣ гардад.

Пешвои миллат, Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон, рақамикунониро яке аз самтҳои афзалиятноки сиёсати давлатӣ эълон намуда, онро заминаи асосии гузариш ба иқтисодиёти инноватсионӣ ва саноатикунонии босуръати кишвар медонанд. Дар паёмҳои солона ба Маҷлиси Олӣ ва барномаҳои давлатӣ масъалаи рушди иқтисоди рақамӣ пайваста таъкид мегардад.

Рақамикунонӣ қадами муҳим дар роҳи рушди ҷомеаи муосир ба ҳисоб меравад, зеро он тамоми соҳаҳои ҳаёти инсонро фаро гирифта, самаранокии онҳоро баланд мебардорад. Дар шароити ҷаҳонишавӣ ва пешрафти босуръати технология, ҷомеае, ки аз имкониятҳои рақамӣ дуруст истифода мебарад, метавонад зудтар рушд кунад ва рақобатпазир бошад.

Пеш аз ҳама, рақамикунонӣ ба рушди иқтисод мусоидат мекунад. Тавассути технологияҳои рақамӣ равандҳои истеҳсолӣ, хизматрасонӣ ва савдо сода ва шаффоф мегарданд. Пардохтҳои электронӣ, бонкдории онлайн ва тиҷорати электронӣ вақтро сарфа намуда, гардиши маблағҳоро тезтар менамоянд. Ин омилҳо ба афзоиши даромади давлат ва беҳтар шудани сатҳи зиндагии аҳолӣ таъсири мусбат мерасонанд.

Дар соҳаи маориф бошад, рақамикунонӣ имконият медиҳад, ки хонандагон ва донишҷӯён ба захираҳои васеи таълимӣ дастрасӣ пайдо кунанд. Таҳсилоти фосилавӣ, китобҳои электронӣ ва платформаҳои омӯзишии онлайнӣ сифати таълимро баланд мебардоранд. Омӯзгорон метавонанд усулҳои муосири таълимро истифода баранд ва дониши хонандагонро самараноктар арзёбӣ намоянд. Технологияҳои рақамӣ имконият медиҳанд, ки сифати таълим баланд бардошта шавад. Омода намудани мутахассисони баландихтисос бошад, омили асосии рақобатпазирии давлат дар бозори ҷаҳонӣ мебошад.

Ҳамчунин, дар соҳаи тандурустӣ истифодаи технологияҳои рақамӣ хеле муҳим аст. Сабтҳои электронии тиббӣ, машваратҳои онлайнӣ ва системаҳои муосири ташхис ба беҳтар шудани хизматрасонии тиббӣ мусоидат мекунанд. Идоракунии давлатӣ низ бо роҳи рақамикунонӣ шаффоф ва самаранок мегардад. Хизматрасониҳои давлатӣ тавассути интернет дастрас шуда, муносибати байни давлат ва шаҳрвандон осонтар мегардад.

Албатта, дар баробари афзалиятҳо, мушкилот низ вуҷуд доранд, аз ҷумла масъалаҳои киберамният (киберамният - маҷмӯи тадбирҳо, технологияҳо ва қоидаҳоест, ки барои ҳифзи компютерҳо, шабакаҳо, барномаҳо ва маълумоти рақамӣ аз ҳамлаҳо ва дастрасии ғайриқонунӣ истифода мешаванд) ва норасоии мутахассисони соҳаи технология. Бо вуҷуди ин, бо сиёсати дуруст ва сармоягузорӣ ба соҳаи технология ин мушкилот ҳалшавандаанд.

Технологияҳои рақамӣ имрӯз ба омили калидии пешрафти устувор ва рақобатпазирии давлат табдил ёфтаанд. Дар асри XXI иқтисод, сиёсат, маориф ва ҳатто фарҳанг бидуни истифодаи технологияҳои муосир рушд карда наметавонанд. Давлате, ки ба рушди инфрасохтори рақамӣ, саводи рақамии аҳолӣ ва навовариҳо аҳамияти ҷиддӣ медиҳад, метавонад дар сатҳи миллӣ ва байналмилалӣ мавқеи худро мустаҳкам намояд.

Пеш аз ҳама, технологияҳои рақамӣ ба рушди иқтисодиёт таъсири мустақим мерасонанд. Ҷорӣ намудани автоматизатсия, роботсозӣ ва системаҳои идоракунии интеллектуалӣ самаранокии истеҳсолотро баланд мебардорад. Корхонаҳо метавонанд маҳсулоти босифаттарро бо хароҷоти камтар истеҳсол намоянд. Илова бар ин, рушди тиҷорати электронӣ ва хизматрасониҳои онлайн бозорҳоро васеъ намуда, имконияти содиротро зиёд мекунад. Дар натиҷа, иқтисоди миллӣ устувортар ва рақобатпазиртар мегардад.

Самти дигари муҳим - рушди ҳукумати электронӣ мебошад. Вақте ки хизматрасониҳои давлатӣ ба шакли рақамӣ мегузаранд, шаффофият ва самаранокӣ меафзояд. Шаҳрвандон метавонанд бе сарфи вақти зиёд ҳуҷҷатҳоро онлайн дастрас намоянд, ариза пешниҳод кунанд ва натиҷаи муроҷиати худро пайгирӣ кунанд.

Истифодаи технологияҳои иттилоотӣ имконият медиҳад, ки маълумот ба таври дақиқ ҳифз шуда, хизматрасонӣ зуд ва босифат анҷом дода шавад.

Ҳамзамон, барои рушди ҳукумати электронӣ зарур аст, ки сатҳи саводнокии рақамии аҳолӣ баланд бардошта шуда, зерсохтори интернетӣ дар тамоми минтақаҳо беҳтар карда шавад. Танҳо дар ҳамин сурат метавон ба ташкили низоми муосир, шаффоф ва дастрас барои ҳамаи шаҳрвандон ноил гардид.

Таҷрибаи давлатҳои пешрафта нишон медиҳад, ки рақамикунонии васеъ метавонад сатҳи коррупсияро ба маротиб коҳиш дода, эътимоди мардумро ба давлат зиёд намояд.

Бо вуҷуди ин, барои ба даст овардани натиҷаҳои мусбат давлат бояд ба масъалаҳои амнияти киберӣ, бехатарии маълумот ва баланд бардоштани саводнокии рақамии аҳолӣ диққати ҷиддӣ диҳад.

Хулоса, технологияҳои рақамӣ на танҳо воситаи муосири идоракунӣ ва истеҳсолот, балки заминаи асосии пешрафти устувор ва рақобатпазирии давлат мебошанд.

Бобохонзода Ҷамшед Сабзаалӣ, муаллими калони кафедраи информатика ва технологияҳои инноватсионии Донишгоҳи давлатии Кӯлоб ба номи Абуабдуллоҳи Рӯдакӣ