ҚУВВАҲОИ МУСАЛЛАҲ-СИПАРИ ИСТИҚЛОЛ ВА МАКТАБИ МАРДОНАГӢ

Таъсиси Қувваҳои Мусаллаҳи Ҷумҳурии Тоҷикистон яке аз саҳифаҳои сарнавиштсоз ва тақдирсози таърихи давлати соҳибистиқлоли тоҷикон ба шумор меравад. Ин рӯйдоди муҳим дар шароите ба амал омад, ки худи мавҷудияти давлат, пояҳои истиқлолият ва амнияти миллӣ зери таҳдиди ҷиддӣ қарор доштанд. Солҳои аввали истиқлол барои Тоҷикистон давраи ниҳоят ҳассос, мураккаб ва пурошӯб буданд. Пас аз пошхӯрии Иттиҳоди Шуравӣ ҷумҳурӣ дар вазъияте қарор гирифт, ки на танҳо сохтори мукаммали давлатӣ, балки артиши миллии мустақил низ вуҷуд надошт. Қисмҳои низомие, ки дар қаламрави кишвар мустақар буданд, ба сохторҳои хориҷӣ итоат мекарданд ва Тоҷикистон амалан бе сипари мудофиавии худӣ монда буд.

Дар чунин шароит масъалаи таъсиси Қувваҳои Мусаллаҳ ба яке аз масъалаҳои калидӣ ва ҳаётан муҳим табдил ёфт. Бидуни артиши миллӣ ҳифзи истиқлол, барқарорсозии суботи сиёсӣ ва таъмини амнияти шаҳрвандон ғайриимкон буд. Душворӣ дар он зоҳир мегардид, ки Артиши миллӣ на бар пояи захираҳои омода, балки амалан «аз ҷои холӣ» бояд бунёд мешуд. Камбуди техника, норасоии кадрҳои касбӣ, вазъи душвори иқтисодӣ ва нооромии сиёсӣ раванди ташаккули Қувваҳои Мусаллаҳро ниҳоят мураккаб месохтанд.

Бо вуҷуди ҳамаи ин мушкилиҳо роҳбарияти олии давлат бо дарки масъулияти таърихӣ ба ин қадам ҷиддӣ рӯ овард. Маҳз дар ҳамин шароити тақдирсоз, бо иродаи қавӣ ва сиёсати дурандешонаи Эмомалӣ Раҳмон, масъалаи таъсиси Қувваҳои Мусаллаҳ ҳамчун афзалияти стратегии давлат муайян гардид. Фармони Раиси Шурои Олӣ аз 18 декабри соли 1992 таҳти №3 «Дар бораи таъсиси Қувваҳои Мусаллаҳи Ҷумҳурии Тоҷикистон» на танҳо санади ҳуқуқӣ, балки оғози воқеии бунёди Артиши миллӣ гардид. Ин фармон заминаи ҳуқуқию сиёсиро барои ташкили сохтори мустақили ҳарбӣ фароҳам оварда, роҳи таҳкими давлатдориро ҳамвор сохт.

23 феврали соли 1993 баргузор гардидани нахустин гашти низомӣ рамзи қадам гузоштани Қувваҳои Мусаллаҳи Ҷумҳурии Тоҷикистон ба саҳнаи воқеии таърих гардид. Ин сана ҳамчун рӯзи таъсисёбии Артиши миллӣ ба саҳифаҳои таърих ворид шуда, имрӯз бо ифтихор ҷашн гирифта мешавад. Паради аввал на танҳо намоиши имконоти ҳарбӣ, балки таҷассумгари иродаи миллӣ, ваҳдати мардум ва омодагии давлат барои ҳифзи истиқлолият буд.

Дар солҳои аввали фаъолият Қувваҳои Мусаллаҳ вазифаи басо сангинро бар дӯш доштанд. Онҳо ҳамзамон ташаккул меёфтанд ва вазифаи амалӣ-таъмини субот ва амниятро иҷро менамуданд. Дар ин марҳила Артиши миллӣ танҳо як ниҳоди ҳарбӣ набуд, балки унсури асосии барқарорсозии тартиботи конститутсионӣ ва ҳифзи давлатдорӣ ба ҳисоб мерафт. Сарбозону афсарони он давра, сарфи назар аз шароити душвор, бо рӯҳияи баланди ватандӯстӣ, садоқат ба Ватан ва эҳсоси масъулияти шаҳрвандӣ хизмати ҳарбиро иҷро мекарданд.

Қувваҳои Мусаллаҳ тадриҷан ба ниҳоди муназзам ва идорашаванда табдил ёфтанд. Бо гузашти вақт таҷриба андӯхта шуд, сохторҳо такмил ёфтанд ва заминаҳои моддиву техникии артиш тақвият пайдо карданд. Давлат ба таҳкими иқтидори мудофиавӣ ҳамчун кафили амнияти миллӣ аҳамияти аввалиндараҷа дод. Ин раванд на танҳо қудрати ҷангиро боло бурд, балки нуфуз ва эътибори Артиши миллиро дар ҷомеа афзоиш дод.

Ҳамин тавр, Қувваҳои Мусаллаҳи Ҷумҳурии Тоҷикистон аз рӯзҳои аввали таъсисёбӣ роҳи пуршебуфароз, вале пуршарафро тай карданд. Онҳо ҳамчун мактаби мардонагӣ, ватандӯстӣ ва садоқат ба савганди ҳарбӣ ташаккул ёфта, имрӯз ба неруи боэътимоди давлатӣ табдил ёфтаанд, ки ҳифзи истиқлолият ва амнияти кишварро таъмин менамояд.

Бо гузашти солҳо Қувваҳои Мусаллаҳ аз марҳилаи ибтидоии ташаккул гузашта, ба ниҳоди муосир, касбӣ ва дорои сохтори устувори низомӣ табдил ёфтанд. Давлат дарк намуд, ки амнияти воқеии кишвар танҳо бо мавҷудияти силоҳу техника маҳдуд намешавад, балки пеш аз ҳама ба сатҳи омодагии кадрҳо, интизоми ҳарбӣ, тафаккури стратегӣ ва рӯҳияи ватандӯстии ҳайати шахсӣ вобаста аст. Аз ин рӯ, ислоҳоти соҳаи ҳарбӣ, такмили низоми идоракунӣ ва тайёр намудани мутахассисони соҳибкасб дар меҳвари сиёсати давлатии мудофиа қарор гирифт.

Дар ҳамин замина Қувваҳои Мусаллаҳ ба марҳилаи нави рушд ворид гардиданд, ки ҳадафи он баланд бардоштани омодабошии ҷангӣ ва мутобиқсозии артиш ба талаботи замони муосир буд. Машқҳои мунтазами ҳарбӣ, тамринҳои амалиётӣ-тактикӣ, омӯзишҳои сафарбарӣ ва чорабиниҳои муштараки зиддитеррористӣ ба ҷузъи ҷудонашавандаи фаъолияти онҳо табдил ёфтанд. Ин раванд малакаи касбии афсарону сарбозонро такмил дода, рӯҳияи ҳамбастагӣ ва масъулиятшиносиро таҳким бахшид.

Дар шароити ҷаҳони муосир масъалаи амният хусусияти фаромиллӣ касб кардааст. Аз ин рӯ, ҳамкориҳои байналмилалӣ дар соҳаи ҳарбӣ ба самти муҳими сиёсати давлатӣ табдил ёфтанд. Иштирок дар машқҳои муштараки байналмилалӣ, мубодилаи таҷриба бо кишварҳои шарик ва ҳамкории фаъол дар доираи созмонҳои минтақавӣ ба болоравии сатҳи касбият ва омодагии ҷангии Қувваҳои Мусаллаҳ мусоидат намуд. Ин ҳамкориҳо нуфузи байналмилалии Тоҷикистонро ҳамчун давлати сулҳдӯст, вале дорои артиши омодаи дифоӣ таҳким бахшиданд.

Яке аз самтҳои калидии рушди Қувваҳои Мусаллаҳ тайёр намудани кадрҳои ҳарбӣ мебошад. Таҷрибаи солҳои аввал нишон дод, ки бе афсарони босавод ва соҳибтахассус рушди устувори артиш имконнопазир аст. Бо ташаббус ва дастгирии пайвастаи сарфармондеҳи олӣ муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон низоми мукаммали таълими ҳарбӣ ташаккул ёфт. Донишкадаи ҳарбии Вазорати мудофиа, омодасозии афсарон дар дохил ва хориҷи кишвар, бозомӯзӣ ва такмили ихтисос ба омилҳои муҳими пурра гардидани сафи Қувваҳои Мусаллаҳ бо мутахассисони касбӣ табдил ёфтанд. Имрӯз садҳо афсароне, ки дар муассисаҳои олии ҳарбии кишварҳои пешрафта таҳсил кардаанд, дониш ва таҷрибаи худро дар хизмати Ватан истифода мебаранд.

Дар баробари омодагии касбӣ, масъалаи ҳифзи иҷтимоии хизматчиёни ҳарбӣ низ тадриҷан беҳтар гардид. Давлат ба он таваҷҷуҳ зоҳир намуд, ки сарбозу афсар танҳо дар шароити муносиб метавонад вазифаи худро содиқона иҷро намояд. Беҳтар гардидани шароити хизмат, таъмини манзил, баланд бардоштани маош ва ғамхорӣ нисбат ба оилаҳои хизматчиёни ҳарбӣ ба таҳкими эътимод ва садоқати онҳо мусоидат кард. Ин тадбирҳо Қувваҳои Мусаллаҳро на танҳо ҳамчун ниҳоди қудратӣ, балки ҳамчун сохтори иҷтимоии устувор муаррифӣ намуданд.

Имрӯз Қувваҳои Мусаллаҳи Ҷумҳурии Тоҷикистон на танҳо ҳифзи марзу буми кишварро таъмин менамоянд, балки ҳамчун мактаби тарбияи шаҳрвандӣ ва ватандӯстӣ низ хизмат мекунанд. Хизмат дар сафи Артиши миллӣ барои ҷавонон мактаби зиндагӣ мебошад, ки дар он масъулиятшиносӣ, интизом, эҳтиром ба қонун ва муҳаббат ба Ватан ташаккул меёбад. Артиш дар зеҳни насли ҷавон ҳисси ифтихор аз давлатдорӣ ва омодагӣ барои ҳимояи онро тақвият медиҳад.

Дар ин замина нақши муассисаҳои таълимӣ, аз ҷумла донишгоҳҳо, дар тарбияи ҳарбӣ-ватандӯстии ҷавонон муҳим мебошад. Рӯзномаи донишгоҳӣ метавонад минбари муассире барои тарғиби арзишҳои миллӣ, муаррифии хизматчиёни ҳарбӣ ҳамчун намунаи садоқат ва таҳкими робитаи маънавии ҷомеа бо Қувваҳои Мусаллаҳ бошад. Зеро артиш танҳо бо дастгирии ҷомеа ва эътимоди мардум метавонад рисолати худро пурра иҷро намояд.

Ҳамин тариқ, Қувваҳои Мусаллаҳи Ҷумҳурии Тоҷикистон имрӯз ба марҳилаи нави камолот ворид шудааст. Он самараи истиқлолият, иродаи сиёсӣ ва фидокории ҳазорон фарзандони Ватан мебошанд. Рӯзи таъсисёбии Қувваҳои Мусаллаҳ на танҳо рӯзи таҷлил, балки рӯзи андеша, қадршиносӣ ва эҳсоси масъулият дар назди тақдири давлат аст. Ин рӯз моро водор месозад, ки ба гузашта бо эҳтиром, ба имрӯз бо ифтихор ва ба оянда бо эътимод назар афканем.

Қувваҳои Мусаллаҳ имрӯз сипари боэътимоди истиқлол, кафили амнияти миллӣ ва такягоҳи сулҳу суботи ҷомеа мебошанд. То замоне ки дар дилҳои фарзандони ин миллат муҳаббат ба Ватан, садоқат ба савганди ҳарбӣ ва эҳсоси масъулият пойдор аст, Тоҷикистони соҳибистиқлол низ устувор боқӣ хоҳад монд.

Сафаров Ширинҷон, муаллими калони кафедраи мудофиаи гражданӣ ва омодагии дифои ҳарбии Донишгоҳи давлатии Кӯлоб ба номи Абуабдуллоҳи Рӯдакӣ