ПАЁМ-ҲУҶҶАТИ УСТУВОР ДАР РОҲИ РУШДИ ҲАДАФҲОИ ИҚТИСОДӢ

Ҳамасола аз ҷониби Пешвои миллат, Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон фаъолияти тамоми соҳаҳои муҳими хоҷагии халқ ва сиёсати дохиливу хориҷии кишвар дар Паём ба Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон мавриди таҳлил ва натиҷагирӣ қарор дода мешавад. Тавре маълум аст 16 декабри соли 2025 Пешвои миллат муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон зимни ироаи Паёми худ ба Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон дар баробари масъалаҳои дигар аз натиҷаҳои назарраси рушди иқтисодиёти кишвар дар давоми даҳ соли охир баҳодиҳӣ намуда, барои рушди иқтисодиёти кишвар дар солҳои минбаъда дастуру супоришҳои мушаххас доданд.

Тавре аз Паёми Роҳбари давлат маълум гардид, Ҷумҳурии Тоҷикистон  дар шароити ҷаҳонишавӣ ва таъсири омилҳои беруна тавонист дар ин давра рушди иқтисодиётро таъмин намуда, ба сӯи ояндаи нек қадамҳои устувор гузорад.

Аз ҷумла, қайд намуданд, ки айни замон дар ҷумҳурӣ 16 лоиҳаи сармоягузорӣ ба маблағи 11,3 миллиард сомонӣ амалӣ карда мешавад, ки ба беҳбудии вазъи роҳу шоҳроҳҳо ва табдил додани Тоҷикистон ба кишвари транзитӣ равона шудаанд. Ба кишвари транзитӣ табдил ёфтани Тоҷикистон маънои ба бозорҳои бузурги ҷаҳонии молу хизматрасониҳо даст ёфтанро дорад, ки дар шароити муосир таъсири хуби иқтисодӣ ба кишвари мо хоҳад дошт. Ҳамзамон дар соли 2026 сохтмон ва таҷдиди зиеда аз 300 км роҳҳо оғоз меебад.

Чунончи Пешвои миллат муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон қайд карданд, дар давраи наздик бояд ҷиҳати бунёди марказҳои нақлиётию логистикӣ, таҷдиди инфрасохтори роҳи оҳан, инчунин мутобиқ гардонидани фурудгоҳҳои байналмилалии Душанбе, Бохтар ва Кӯлоб ба шароити муосири хизматрасонӣ чораҷӯӣ намоем.

Паёми Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муносибати ҳамаҷонибаро ба рушди кишвар инъикос менамояд, ки дар он рушди иқтисодӣ на танҳо ҳамчун нишондиҳандаи миқдорӣ, балки ҳамчун асос барои баланд бардоштани сифати зиндагии аҳолӣ, таҳкими суботи иҷтимоӣ ва густариши ҳамкориҳои байналмилалӣ ба назар гирифта мешавад. Таҳлили муқаррароти асосии Паём имкон медиҳад, ки якчанд самтҳои стратегӣ, ки рӯзномаи иқтисодии давлатро барои солҳои оянда муайян мекунанд, ҷудо карда шаванд.

Дар 10 соли охир Тоҷикистон ба муваффақиятҳои назарраси макроиқтисодӣ ноил гардид. Ҳаҷми маҷмӯи маҳсулоти дохилӣ 3,4 маротиба афзуда, суръати миёнаи солонаи рушди иқтисодиет 7,6% - ро ташкил дод. Ин нишондиҳандаҳо махсусан дар шароити ноустувори ҷаҳонӣ, хатарҳои геополитикӣ ва оқибатҳои тағйирёбии иқлим муҳим мебошанд. Афзоиши ММД бо афзоиши даромади аҳолӣ ҳамроҳ буд: даромади пулӣ 6 маротиба афзуд ва сатҳи камбизоатӣ то 19% коҳиш ёфт. Нишондиҳандаҳои демографӣ хеле беҳтар шуданд, давомнокии умр то 77 сол афзуд ва аҳолии кишвар ба 10,7 миллион нафар расид. Ин маълумот нишон медиҳанд, ки сиёсати иқтисодии давлат ба рушди дарозмуддат ва устувории иҷтимоӣ нигаронида шудааст.

Яке аз самтҳои асосии стратегияи иқтисодӣ рақамисозӣ мебошад. Пешвои миллат муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон зарурати гузариш ба иқтисоди рақамӣ, ҷорӣ кардани зеҳни сунъӣ ва рушди инфрасохтори телекоммуникатсиониро таъкид мекунад. Намунаи татбиқи системаи биллингӣ дар энергетика нишон медиҳад, ки чӣ гуна технологияҳои рақамӣ талафотро коҳиш медиҳанд, шаффофият ва самаранокии идоракуниро беҳтар мекунанд. Гузариш ба пардохтҳои ғайринақдӣ, ташкили портали ягонаи хизматрасониҳои давлатӣ, рушди иқтидори кадрӣ дар соҳаи ТИ - ҳамаи ин барои модели нави рушди иқтисодӣ, ки ба дониш ва навоварӣ асос ёфтааст, замина фароҳам меорад.

Индустриализатсия яке аз афзалиятҳои аввалиндараҷа боқӣ мемонад. Дар давраи солҳои 2019-2025 дар кишвар зиёда аз 2600 корхонаи саноатӣ сохта шуда, зиёда аз 87 ҳазор ҷойи корӣ таъсис дода шудааст. Афзоиши истеҳсолот дар соҳаи минералҳо махсусан таъсирбахш аст, афзоиши ҳаҷми 3,4 маротиба ва тавсеаи номенклатураи маҳсулот аз се то ҳаждаҳ намуд. Ин нишон медиҳад, ки тадриҷан аз модели ашёи хом ба модели коркард гузаштан, ки арзиши иловашударо баланд мебардорад ва иқтидори содиротии кишварро тақвият медиҳад. Қадами муҳим таҳияи барномаи нави саноатикунонии босуръат барои солҳои 2026-2030 мебошад, ки ба коркарди амиқи ашёи хом, рушди саноати сабук ва истеҳсоли маҳсулоти ивазкунандаи воридот нигаронида шудааст.

Бахши энергетика чун анъана дар иқтисодиёти Тоҷикистон нақши калидӣ дорад. Сармоягузорӣ ба маблағи 60 миллиард сомонӣ имкон дод, ки иқтидори истеҳсолӣ 1017 мегаватт зиед карда шавад. Таҷдиди НБО "Қайроқум", сохтмони нерӯгоҳҳои барқи офтобӣ ва идомаи корҳо дар НБО “Роғун” барои ба даст овардани истиқлолияти энергетикӣ замина ташкил медиҳанд. Бо дарназардошти талаботи афзояндаи иқтисодиёт ва аҳолӣ, рушди манбаъҳои барқароршавандаи энергия ба самти муҳими стратегӣ табдил меебад, алахусус дар шароити тағирёбии иқлим.

Хоҷагии қишлоқ, сарфи назар аз мушкилоти иқлим, дар соли 2025 афзоиши устувори 8,5% -ро нишон медиҳад. Сатҳи амнияти озуқаворӣ то 85% афзоиш ёфтааст, ки ин дастоварди назаррас аст. Давлат рушди минбаъдаи бахши аграриро тавассути қабули қонун дар бораи сиёсати аграрӣ ва ҷорӣ намудани навовариҳо дар пахтакорӣ ба нақша гирифтааст. Ин махсусан бо назардошти нақши кишоварзӣ дар шуғли аҳолӣ ва таъмини бозори дохилӣ муҳим аст.

Ҳамзамон дар Паём масъалаи рушди минбаъдаи соҳаи воқии иқтисодиёти кишвар таъкид гардида, барои давраҳои минбаъда таҳияи “Стратегияи бозори сармоя”, рушди қарзҳои ипотекӣ ва “Барномаи маъмурикунонии андоз барои солҳои 2026-2030” зарур шумориданд.

Дар маҷмуъ, стратегияи иқтисодии Тоҷикистон навсозӣ, самти иҷтимоӣ ва самти рушди устуворро дар бар мегирад.  Паём моро таъкид мекунад, ки пешрафти минбаъда танҳо бо нигоҳ доштани суботи сиёсӣ, ваҳдати миллӣ ва иштироки фаъолонаи шаҳрвандон дар равандҳои созанда имконпазир аст. Иқтисоди кишвар ба марҳилаи нав ворид мешавад, ки дар он навоварӣ, сармояи инсонӣ ва идоракунии самараноки захираҳо омилҳои асосии муваффақият мебошанд.

Баҳром Холматов, котиби Шурои олимони Донишгоҳи давлатии Кӯлоб  ба номи Абуабдуллоҳи Рӯдакӣ