ИСТИҚЛОЛИ ДАВЛАТӢ - ЗАМИНАИ РУШДИ ТЕХНОЛОГИЯИ САЙЁР

Дар асри XXI технологияҳои иттилоотию коммуникатсионӣ ба яке аз омилҳои асосии рушди ҷомеа табдил ёфтаанд. Дар ин раванд технологияҳои сайёр, аз ҷумла телефонҳои ҳушманд, планшетҳо, барномаҳои мобилӣ ва дигар дастгоҳҳои рақамӣ, мавқеи махсус доранд. Онҳо дастрасии инсонро ба иттилоот, хизматрасонӣ, таҳсил, муошират ва имкониятҳои иқтисодӣ хеле осон намудаанд.

Барои Ҷумҳурии Тоҷикистон рушди технологияҳои сайёр на танҳо масъалаи пешрафти техникӣ, балки яке аз самтҳои муҳими рушди иқтисодӣ, иҷтимоӣ ва иттилоотии кишвар мебошад. Дар шароити ҷаҳонишавӣ истиқлолияти давлатӣ бо қобилияти давлат барои рушди мустақилонаи иқтисодӣ, илмӣ, технологӣ ва иттилоотӣ низ алоқаманд аст. Аз ин рӯ, истифодаи самараноки технологияҳои муосир метавонад ба таҳкими истиқлолият ва рақобатпазирии миллӣ мусоидат намояд.

Технологияҳои сайёр пеш аз ҳама бо ҳаракатнокӣ ва дастрасии фаврӣ ба иттилоот фарқ мекунанд. Смартфони муосир имрӯз метавонад вазифаҳои зиёди компютерро иҷро намояд: таҳияи ҳуҷҷат, иштирок дар дарсҳои онлайн, анҷоми пардохтҳои электронӣ, истифодаи хизматрасониҳои давлатӣ, муошират ва дастрасӣ ба захираҳои илмӣ. Паҳншавии интернети баландсуръат, шабакаҳои мобилӣ ва хизматрасониҳои абрӣ имкониятҳои ин технологияҳоро боз ҳам васеъ кардааст.

Яке аз самтҳои муҳими истифодаи технологияҳои сайёр маориф мебошад. Донишҷӯёну хонандагон метавонанд тавассути телефон ва планшет аз китобҳои электронӣ, дарсҳои видеоӣ, курсҳои фосилавӣ, китобхонаҳои рақамӣ ва дигар захираҳои таълимӣ истифода баранд. Ин имконият махсусан барои баланд бардоштани дастрасӣ ба дониш дар минтақаҳои дурдаст аҳамияти калон дорад. Ҳамзамон, технологияҳои сайёр ба рушди худомӯзӣ ва аз худ кардани касбу малакаҳои нав мусоидат мекунанд.

Дар соҳаи иқтисод ва соҳибкорӣ низ технологияҳои сайёр имкониятҳои нав фароҳам меоранд. Соҳибкор метавонад тавассути шабакаҳои иҷтимоӣ маҳсулоти худро муаррифӣ карда, бо муштариён робита намояд, фармоиш қабул кунад ва аз воситаҳои пардохти рақамӣ истифода барад. Ин имкониятҳо махсусан барои соҳибкории хурду миёна ва ташаббусҳои ҷавонон муҳим буда, метавонанд ба рушди фаъолияти иқтисодӣ ва таъсиси ҷойҳои нави корӣ мусоидат намоянд.

Самти дигари муҳим рақамикунонии муносибатҳои давлат ва шаҳрванд мебошад. Хизматрасониҳои электронӣ ва барномаҳои мобилӣ метавонанд дастрасии шаҳрвандонро ба иттилоот, хизматрасониҳои давлатӣ, пардохтҳо ва пешниҳоди муроҷиатҳо осон гардонанд. Рақамикунонӣ дар сурати дуруст ба роҳ монда шудан метавонад вақти шаҳрвандонро сарфа намуда, самаранокӣ ва шаффофияти идоракуниро баланд бардорад.

Дар ин замина, рушди технологияҳои сайёр бо истиқлолияти иттилоотӣ ва технологӣ низ робитаи мустақим дорад. Давлати соҳибистиқлол бояд барои ҳифзи маълумот, рушди инфрасохтори рақамӣ, омода намудани мутахассисони миллӣ ва ташаккули захираҳои рақамии худ имкониятҳои заруриро фароҳам оварад. Ҳифзи маълумоти шахсӣ, амнияти киберӣ ва муқовимат ба таҳдидҳои иттилоотӣ аз ҷумлаи масъалаҳое мебошанд, ки дар шароити густариши технологияҳои сайёр аҳамияти рӯзафзун пайдо мекунанд.

Истиқлолияти технологӣ маънои ҷудо шудан аз дастовардҳои ҷаҳонӣ надорад. Баръакс, он ба маънои қобилияти истифодаи дониш ва технологияҳои ҷаҳонӣ ба манфиати рушди миллӣ, омода намудани кадрҳои соҳибихтисос ва эҷоди маҳсулоту хизматрасониҳои рақамии рақобатпазир мебошад. Аз ин рӯ, рушди барномасозӣ, киберамният, таҳлили маълумот, зеҳни сунъӣ ва дигар самтҳои технологӣ барои Тоҷикистон аҳамияти стратегӣ дорад.

Технологияҳои сайёр барои ҳифз ва муаррифии фарҳанги миллӣ низ имкониятҳои васеъ доранд. Китобҳои электронӣ, бойгониҳои рақамӣ, маводи аудиоӣ ва видеоӣ метавонанд таърих, адабиёт, забон ва арзишҳои фарҳангии тоҷикро барои насли ҷавон дастрас намоянд. Таҳияи барномаҳо ва захираҳои рақамӣ ба забони тоҷикӣ бошад, метавонад ба густариши истифодаи забони миллӣ дар фазои рақамӣ мусоидат кунад.

Бо вуҷуди имкониятҳои зиёд, рушди технологияҳои сайёр бе мушкилот нест. Нобаробарии рақамӣ, сатҳи гуногуни саводи рақамӣ, таҳдидҳои киберӣ ва ҳифзи маълумоти шахсӣ аз ҷумлаи масъалаҳои муҳим мебошанд. Аз ин рӯ, рушди инфрасохтори алоқа, баланд бардоштани саводи рақамии аҳолӣ ва омӯзиши фарҳанги истифодаи масъулонаи технология бояд дар маркази таваҷҷуҳ қарор дошта бошад.

Дар ин раванд ҷавонон нақши муҳим доранд. Онҳо метавонанд технологияҳои сайёрро на танҳо барои муоширату фароғат, балки барои таҳсил, соҳибкорӣ, омӯзиши барномасозӣ, забонҳои хориҷӣ, тарроҳии рақамӣ ва дигар малакаҳои муосир истифода баранд. Дастгирии ташаббусҳои инноватсионии ҷавонон, рушди марказҳои технологӣ ва фароҳам овардани шароит барои татбиқи лоиҳаҳои рақамӣ метавонад ба ташаккули насли нави мутахассисони миллӣ мусоидат намояд.

Дар маҷмӯъ, истиқлолияти давлатӣ дар шароити муосир танҳо бо соҳибихтиёрии сиёсӣ маҳдуд намешавад. Он инчунин ба сатҳи рушди иқтисодӣ, илмӣ, таълимӣ ва технологӣ вобаста аст. Технологияҳои сайёр дар ин раванд воситаи муҳими дастрасӣ ба дониш, рушди соҳибкорӣ, рақамикунонии хизматрасониҳо ва таҳкими робитаи давлату шаҳрванд ба шумор мераванд.

Аз ин рӯ, Тоҷикистон бояд ба рушди инфрасохтори рақамӣ, омода намудани мутахассисони миллӣ, дастгирии ҷавонони соҳибистеъдод, рушди маҳсулоти рақамии ватанӣ, ҳифзи амнияти иттилоотӣ ва истифодаи масъулонаи технологияҳои муосир таваҷҷуҳи пайваста зоҳир намояд. Танҳо дар сурати пайвастани истиқлолияти давлатӣ бо дониш, илм, технология ва масъулияти шаҳрвандӣ метавон ҷомеаи муосир, рақобатпазир ва дорои имкониятҳои васеи рақамиро бунёд кард.

Зоиров Абдулманон - сардори маркази технологияи иттилоотӣ ва коммуникатсионии Донишгоҳи давлатии Кӯлоб ба номи Абуабдуллоҳи Рӯдакӣ